Early Birds

Dit seizoen wordt geopend met een ode aan de eigen natuurfilmers die het hele jaar door op pad zijn. Zij leggen bijzondere momenten vast, van baltsende weidevogels in de lente tot wintergasten op bevroren plassen. In deze Vier Seizoenen special komen jaren aan uniek beeldmateriaal samen tot één verhaal over de voortdurende beweging van komen en gaan, broeden en verdedigen, leven en overleven.(

Menno Bentveld bivakkeert met de Vroege Vogels-filmploeg op de plek waar hij samen met zijn team ook iedere week de radio-uitzending maakt: het Groene Huis in het Amersfoortse Park Schothorst. Dit bijzondere stadspark is zo groot dat hazen, steenmarters en bunzings zich er prima thuis voelen. Vorig jaar broedde er een kerkuil in de uilenkast op het Groene Huis. Dit jaar hoopt het team op een broedende steenuil. In de oude bomen van het historische landgoed zitten spechten, staartmezen en sijsjes.

Menno Bentveld ziet hoe de eerste weidevogels arriveren in Waterland, de achtertuin van Amsterdam. Het is de wisseling van de wacht. Naast grutto's zien we nog tal van wintergasten, zoals zaagbekken, smienten en grote groepen brandganzen. Her en der staan rietkragen vol bijzondere kevers die alleen in oud riet zitten. De filmploeg gaat langs bij een Waterlandse boer, wiens familie al negen generaties zuivel levert aan de hoofdstad

Honderden grote zilverreigers strijken neer in de Lettelberterpetten om te slapen, terwijl aan de overkant van het Leekstermeer blauwe kiekendieven de nacht ingaan. In dit natte grensgebied tussen Drenthe en Groningen wemelt het van soorten die afhankelijk zijn van water. We zien rietgorzen op zoek naar eten en waterroofkevers tussen de krabbenscheer. De filmploeg loopt mee met jonge natuurliefhebbers die de muizenpopulatie in de gaten houdt. Ze ontdekken niet alleen de kritische waterspitsmuis, die hier juist talrijk is. Ze worden ook nog verrast door de nog veel zeldzamere bosspitsmuis.

Op een oude rivierduin langs de IJssel vind je het dorpje Zalk. De plek waar Nederlands bekendste vogelaar Nico de Haan zijn passie voor vogels als jong jochie ontdekte. Vanuit de kerktoren kijkt Menno Bentveld uit over het landschap waar grutto's, tjiftjaffen, rietgorsen en blauwborsten hun plek hebben. Jaren geleden vond de laatste bever van Nederland zijn einde in Zalk. Maar nu zoveel jaar later zijn ze terug van weggeweest. Enkele bevers zijn gezenderd en in de avond gaat de filmploeg mee met onderzoekers om het gedrag van deze zoogdieren te volgen.

Terwijl de torenvalk een muisje grijpt, geniet de steenuil van de zon. In de Nieuwe Driemanspolder is het een drukte van jewelste dit voorjaar, met rietgorzen in het riet en kleine zilverreigers op de plassen. En dan te bedenken dat het hier nog geen tien jaar geleden uit akkers bestond. Nu is het een waterberging én populair natuurgebied tussen Leidschendam, Voorburg en Zoetermeer. De ondiepe plassen en natuurvriendelijke oevers zorgen voor voedsel voor grutto's en lepelaars. De drie oude molens herinneren aan het wegpompen van water uit de polder. Het Vroege Vogels-team mag in één molen bivakkeren en krijgt les over het droogmalen.

In Slikken van de Heen werd veertig jaar geleden de resetknop ingedrukt. Door de bouw van de Deltawerken veranderde de natuur van zout naar zoet. Met de geur van watermunt in de neus ziet de filmploeg hoe fitissen en graspiepers zich voorbereiden op het broedseizoen. Europese bizons waden door het Krammer-Volkerak, waar zoetwatermollusken leven. Tegelijk zijn sporen van het zoute verleden nog zichtbaar: zeekraal groeit in de oude slikken en vlak over de dam foerageren wulpen en zilverplevieren. Als klap op de vuurpijl zijn de visarenden terug en ziet Menno Bentveld de eerste balts en paring van dit jaar.

Langs de oevers van de Oude Maas zijn oude wilgenbossen bewaard gebleven. Waar vroeger wilgen werden geknot voor hakhout, liggen nu bossen vol cultuurhistorie en natuur. Het riviergetij zorgt voor bloeiende zomerklokjes en spindotterbloemen, en ook de boomkronen van rottende wilgen blijken ideale plekken voor planten om te ontkiemen. Menno Bentveld ziet een bever zwemmen in de Rhoonse Grienden. Ook laat de zeldzame matkop zich zien in de bomen van Klein Profijt. Rond de bloeiende wilgen vliegen zweefvliegen en bijen, en zelfs de ruwe boomschors biedt onderdak aan piepkleine wilgenslakjes.

De harlekijn staat in bloei, een orchidee die bijna nergens meer voorkomt. Hier in de Braakman, in Zeeuws-Vlaanderen, doet hij het goed. Een zeegeul is hier al voor de Deltawerken afgesloten, om zoet water en grond te creëren. In dit stukje ruige natuur, omklemd door Zeeuwse landbouw, leven reeën naast allerlei vogels als koereigers. De poelen zitten ook vol leven met salamanders en waterkevers. We ontdekken hoe de kolonie zwartkopmeeuwen in elkaar steekt en kijken of er jongen zitten in de kast van de bosuil.

Vanuit het stadscentrum van ’s-Hertogenbosch vaart de filmploeg een indrukwekkend moeras in: De Overlaat. Historisch gezien was het gebied van groot belang als waterberging en als militair verdedigingswerk voor de stad, die niet voor niets bekend staat als de Moerasdraak. Maar ook de natuur profiteert! Met de Sint Jan op de achtergrond monitort Menno Bentveld grote modderkruipers die door het plantenrijke water zwemmen. Lepelaars en roerdompen vliegen over een oude spoorbrug. Aan de randen van het moeras, richting de hogere zandgronden, groeit blauwgrasland. Daar fladderen tal van dagvlinders en groeit een wel heel bijzondere orchidee. De Overlaat bestaat uit een aantal deelgebieden. Het Bossche Broek Noord en de Moerputten zijn van Staatsbosbeheer. Het Bossche Broek Zuid is van het Brabants Landschap en het Vlijmens Ven van Natuurmonumenten.

Aalscholvers jagen door het water langs de Oostvaardersdijk in Flevoland. We volgen de dijk langs moerassen, dammen en haventjes, met goudvinken, zeearenden en brasems. In de natte kwelgraslanden zoeken steltlopers als de grutto naar eten, tussen planten die je aan zee zou verwachten. De boommarter in de lepelaarkolonie op de strekdammen van Lelystad zorgde dit jaar voor veel commotie in Beleef de Lente. We ontdekken dat er toch wat jongen groot zijn geworden. En vanuit de kano zien we wat het droogleggen van een moeras in de Oostvaardersplassen heeft opgeleverd; hopelijk vangen we een glimp op van de baardmannen.

Nergens anders in Europa vind je een coulisselandschap zo groot als de Noardlike Fryske Wâlden. In dit agrarisch landschap in Oost-Friesland barst het van de gekraagde roodstaarten en de spotvogels. Zij nestelen in houtwallen en elzensingels, die de boeren hier al eeuwenlang in stand houden. Omdat schaalvergroting er bijna niet heeft plaatsgevonden, grazen de koeien nog steeds op kleine perceeltjes. Aan de randen groeien planten die je misschien niet verwacht op het boerenland zoals heide, muizenoor en zelfs varens als dubbelloof. ’s Nachts vliegen er volop nachtvlinders en de daarop jagende vleermuizen, die gebruik maken van de lijnen in het landschap.