Goede Hoop

Jan van Riebeeck zet in 1652 voet aan wal van Kaap de Goede Hoop in Zuid-Afrika. Hij moet daar een verversingspost beginnen, een soort tankstation, voor VOC-schepen komend van of op weg naar Indië. Van Riebeeck verblijft uiteindelijk tien jaar aan de Kaap, bouwt in moeilijke omstandigheden aan een fort en legt een grote groentetuin aan. De contacten met de oorspronkelijke bevolking, de Khoisan, verlopen moeizaam en het komt regelmatig tot gevechten. Met de aanleg van een kilometers lange ondoordringbare heg hoopt Van Riebeeck de oorspronkelijke bevolking buiten de deur te houden. De huidige Zuid-Afrikaanse president Zuma is er vast van overtuigd: problemen in Zuid-Afrika zijn begonnen met de komst van Jan van Riebeeck.

Een verversingspost, een tankstation voor passerende schepen. Dat is het plan van de VOC in Zuid-Afrika. Maar het loopt allemaal anders, de verversingspost wordt een kolonie, blanken vestigen zich permanent aan de Kaap. Duizenden slaven worden uit Afrika en Azië gehaald en te werk gesteld in de huishoudens of op het land in de wijngaarden. Westerse vrouwen zijn er veel te weinig aan de Kaap en er ontstaan relaties tussen zwart en wit. Presentator Hans Goedkoop drinkt wijn, praat Afrikaans, luistert naar slavenliedjes en zoekt uit of het een beetje wil lukken met de mix van zwart en wit in het Zuid-Afrika van nu.

Honderd jaar nadat de VOC in Zuid-Afrika een kolonie sticht in de Kaapprovincie, stuurt de compagnie in 1777 een ontdekkingsreiziger op pad: de Nederlander Robert Jacob Gordon. Zijn taak: het in kaart brengen van het onbekende achterland, de dieren, de vegetatie en de mensen. Hans Goedkoop reist, samen met historicus Luc Panhuysen, in het spoor van Gordon. Hij staat daarbij onder meer oog in oog met een nijlpaard en op steenworp afstand van een kudde giraffen. Ook onderzoekt Hans Goedkoop het verhaal achter Saartjie Baartman: een zwarte vrouw (een ‘Hottentottin’) die als een exotische kermisattractie door Europa wordt gesleept.

Als de VOC failliet is, nemen de Britten rond 1800 in Zuid-Afrika het bestuur van de Kaapprovincie over. Duizenden Nederlandse nazaten verlaten daarop de Kaap en trekken met grote huifkarren het binnenland in. Ze voelen zich bedreigd in hun cultuur, hun taal en in hun godsdienst. Ook mogen ze van de Britten geen slaven meer houden. Dat gaat de Boeren te ver. Hans Goedkoop volgt het spoor van deze zogeheten Voortrekkers en belandt onder meer bij de Bloedrivier, waar de Boeren drieduizend Zulu’s vermoordden. Aan weerszijden van de rivier staan musea die ieder een eigen versie van het verhaal vertellen. Wit en zwart. Verder loopt hij in het bombastische Voortrekkersmonument een groep Chinezen tegen het lijf, die veel verwantschap blijken te voelen met de Voortrekkers.

Duizenden Nederlandse nazaten in Zuid-Afrika hebben zich eind negentiende eeuw gevestigd in Boerenrepublieken als Oranje Vrijstaat, Natal en Transvaal. Als er bij Johannesburg goud gevonden wordt, lokt dit opnieuw honderden Nederlanders naar Transvaal, onder wie de broers van Vincent van Gogh en van Piet Mondriaan. Ook de Britten zijn geïnteresseerd in het goud. Het leidt tot een oorlog tussen een klein legertje Boeren en de toenmalige wereldmacht Groot-Brittannië. Hans Goedkoop stuit op uiteenlopende sporen van de Nederlandse aanwezigheid, bezoekt een slagveld met een nazaat van Mondriaan, krijgt schietles tijdens een reenactment en ligt in bad in de trein van president Paul Kruger. Ook bezoekt hij een voormalig Britse concentratiekamp en vindt ook daar Nederlandse overblijfselen.

Op zoek naar een betere toekomst emigreren na de Tweede Wereldoorlog Nederlanders in groten getale naar Zuid-Afrika. Daar bouwt de grote Afrikaner leider Hendrik Verwoerd, Nederlander van geboorte, de scheiding tussen blank en niet-blank uit tot een fijnmazig systeem van wetten en verboden. De Apartheid degradeert het niet-blanke deel van de bevolking tot tweederangsburgers. Wat bezielde Verwoerd? En waarom was de ZuidAfrikaanse regering zo blij met de komst van Nederlandse immigranten? En wat zijn de gevolgen van het Apartheidsbeleid voor een volkswijk als Sophiatown – eind jaren veertig een mengelmoes van kleuren en culturen, thuisbasis van Nelson Mandela en jazz-zangeres Miriam Makeba? Zijn reis door de geschiedenis van Zuid-Afrika brengt presentator Hans Goedkoop van de jazzscene in Johannesburg naar de zoon van Verwoerd in Stellenbosch, en van een tehuis voor Nederlandse immigranten naar de plaats waar Zuid-Afrika haar meest gehate en meest geliefde leider ten grave droeg: de Heldenakker in Pretoria.

In de laatste aflevering van Goede Hoop staat de strijd tegen Apartheid centraal - toen en nu. Hoe in 1976 de scholierenopstand in Soweto, en de keiharde reactie van het Apartheidsregime, het verzet tegen Apartheid in Zuid-Afrika en daarbuiten nieuw leven in blaast. Over de toenemende repressie in de jaren tachtig, de gewelddadige boycot-acties om de Nederlandse Makro te dwingen uit Zuid-Afrika te vertrekken en de Nederlandse betrokkenheid bij een eerste geheim vredesinitiatief. Presentator Hans Goedkoop gaat op zoek naar een berucht martelcentrum van de Zuid-Afrikaanse veiligheidsdienst. Hij zoekt Nederlanders op die werkzaam waren in een ANC-kamp in Tanzania, en merkt tijdens studentenonlusten in Johannesburg hoezeer Soweto 1976 nog altijd tot de verbeelding spreekt. Hoe gaat het land om met haar bloedige verleden? En hoe vertel je die geschiedenis als het heden voortdurend nieuwe wonden lijkt te maken?