Er was eens

Op basis van stukjes leven dat in steen is veranderd, proberen paleontologen het verleden van de aarde te reconstrueren, van de allerkleinste tot de allergrootste dieren, de dinosauriërs. In Bernissart, in het zuiden van België, deed men lang geleden een van de spectaculairste ontdekkingen totnogtoe: een hele kudde iguanodons. Nog steeds vragen de wetenschappers van het KBIN zich af wat er precies met die dieren is gebeurd. En hoe zal het de mens vergaan, binnen zoveel jaren?

Van alle dieren op aarde vormen de insecten veruit de omvangrijkste groep. De dienst entomologie van het KBIN is dan ook de grootste afdeling van het instituut, en hun werk stopt nooit. Elke dag nog worden er nieuwe soorten ontdekt, zowel op expeditie als in de collecties. We volgen enkele wetenschappers naar Vietnam op zoek naar diertjes die officieel nog niet bestaan en we bekijken de enorme collectie in Brussel, die nog elke dag groeit. Zullen we ooit alle dieren kunnen verzamelen?

In het verleden werd wetenschap heel anders bedreven dan nu. Veel van wat men honderd jaar geleden dacht en deed klinkt nu onaanvaardbaar. Hoe ga je om met dat verleden, en hoe probeer je dat vandaag beter te doen? We gaan naar Congo, waar lokale biologen en wetenschappers van het KBIN de handen in elkaar slaan, en we bekijken de geschiedenis van de collectie in Brussel. Ontstaan als een rariteitenkabinet, telt de verzameling nu al 37 miljoen specimens. En sommige daarvan zijn tegenwoordig erg controversieel.

Het instituut voor natuurwetenschappen heeft in de loop der tijd ook een grote menselijke collectie in bewaring gekregen, die ongeveer tienduizend individuen telt. Neanderthalers liggen er naast middeleeuwse monniken en soldaten van Napoleon. De antropologen van het KBIN bestuderen het verleden van die mensen en proberen uit te zoeken wat ons uniek maakt als soort. We trekken naar het zuiden van het land, waar we in de vele grotten nog steeds sporen van onze voorouders terugvinden.

Het Belgische deel van de Noordzee is het grootste natuurpark van het land. Op het onderzoeksschip Belgica bestuderen de biologen van het KBIN het leven in zee. Maar er zijn ook wetenschappers aan boord die de zee heel anders benaderen. Door alle gegevens in een wiskundig model te gieten proberen zij haar te ontleden en zelfs te voorspellen wat er gaat gebeuren. De romantische benadering maakt plaats voor een pragmatisch discours. Maar kunnen we de zee in cijfers vatten, of zal er altijd meer zijn dan formules kunnen vertellen?

De evolutietheorie biedt ons een kader om het leven en de enorme biodiversiteit op Aarde te begrijpen. Maar we kennen nog steeds niet alle antwoorden op onze vragen. Elke dag worden er nog ontdekkingen gedaan die ons beeld van het leven bijstellen. We gaan op expeditie naar de tafelbergen in Venezuela, die nog bijna niet onderzocht zijn, op zoek naar nieuwe soorten die ons weer wat wijzer kunnen maken. Maar ook dichter bij huis kan je wonderbaarlijke dingen ontdekken, als je goed zoekt.