Andere Tijden

Eind april 1945 wordt concentratiekamp Dachau door de Amerikanen bevrijd. Terwijl verschillende landen in rap tempo transport regelen om landgenoten naar huis te halen, doet Nederland niets. Een groep van 18 Nederlandse mannen neemt het heft in eigen hand en reist zelf terug in een door de Amerikanen geschonken bus. In deze aflevering volgen we drie van hun kinderen die 80 jaar later gezamenlijk dezelfde terugtocht door Duitsland en Nederland maken.

Veel hoesten en heel veel heimwee. Jonge kinderen met astma werden in de jaren zestig en zeventig soms jaren ondergebracht in een tehuis met andere astmapatiëntjes om hun astma de baas te worden. Voortdurend werd gezocht naar juiste behandelmethoden tegen astma. Kinderen van destijds kijken terug op die tijd; weggerukt uit hun gezin en buiten de maatschappij geplaatst. Eén van hen is acteur/schrijver/regisseur Edwin de Vries, die op zijn negende bijna een jaar in een tehuis in het Zwitserse Davos werd ondergebracht. Hij stuurde wanhopige brieven naar huis en vertelt wat die tijd voor hem betekend heeft.

Halverwege de jaren 90 telt Utrecht honderden dakloze mensen. Er zijn nog weinig voorzieningen voor deze groep. Constand de Jonge en Sylvia van Woudenberg willen de leefomstandigheden voor daklozen verbeteren. Ze moeten een inkomen kunnen genereren, zich beter over zichzelf voelen en ze willen hen een gezicht geven. Samen richten ze het Utrechtse Straatnieuws op, de eerste daklozenkrant van Nederland. Het wordt een daverend succes, maar tegenwoordig verkeert de krant in zwaar weer. Wat is er veranderd?

Eind jaren zestig heeft het centrum van Arnhem te maken met een explosie aan geweld, intimidatie, prostitutie en ondermijning van het gezag. De onderwereld regeert en zowel ondernemers als bewoners zijn doodsbang. De politie wordt honend weggelachen en krijgt geen grip op de zaak. Het loopt zo uit de hand dat er, voor het eerst, een speciale politie-eenheid in het leven wordt geroepen. De Groep Bijzondere Opdrachten, onder de bezielende leiding van de dan nog piepjonge Jan Wilzing, moet hier een einde aan maken. En dat doen ze. Hun onorthodoxe methodes levert de groep al snel de bijnaam Het Gelders Bloedorkest op.

In de jaren 60 kampte Nederland met een groot tekort aan verpleegkundigen. Om het beroep aantrekkelijker te maken, werden bij veel ziekenhuizen speciale zusterflats gebouwd. De Tortelduif of De Hunkerbunker werden ze ook wel genoemd. Deze wooncomplexen boden jonge vrouwen een beschermde omgeving tijdens hun verpleegstersopleiding. Terwijl generatiegenoten in die jaren de vrijheid vierden, werkten deze vrouwen 45 uur per week. De verantwoordelijkheid was groot en zowel fysiek als mentaal een uitdaging. Hoe heeft deze periode hen gevormd?

Ooit, in de hoogtijdagen van de Koude Oorlog, had Nederland bijna duizend tanks. Maar na de Val van de Muur werden het er fluks minder en in 2011 verdwenen ook de laatste tanks uit het Nederlandse leger. Wat voor de gemiddelde burger moeilijk voor te stellen is: de oude tanks roepen bij de tankers, zoals de bemanning wordt genoemd, nog steeds weemoed op.

In een tijd waarin de zorgen over AI, bigtechbedrijven en sociale media toenemen, blikken we terug op het prille begin van het internet.

Het Waddengebied, kraamkamer en foerageergebied van talloze vogels, vissen en zeehonden, is een internationaal erkend natuurgebied. Dat is lang niet altijd zo geweest. Het Waddengebied heeft in de jaren 60 te maken met talloze bedreigingen: vervuiling door industrie, gasboringen, overmatige lozingen en het omstreden gebruik van de zogenaamde 'smeerpijp' in Groningen. Ook de impact van overtoerisme en plannen voor inpolderingen en dammen in het gebied zorgen voor verhitte discussies over de toekomst van dit kwetsbare ecosysteem.

Langs de Europese westkust, van de Noordkaap in Noorwegen tot aan de Spaanse grens, staan ze nog altijd: tienduizenden Duitse bunkers, verspreid over meer dan 5.000 kilometer. Deze betonnen overblijfselen maken deel uit van de Atlantikwall, de gigantische verdedigingslinie die de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog aanlegden om een geallieerde invasie tegen te houden. Ruim tachtig jaar later zijn ze uitgegroeid tot stille getuigen van een donkere periode. Een tweeluik over de geschiedenis van de Atlantikwall.

Langs de Europese westkust, van de Noordkaap in Noorwegen tot aan de Spaanse grens, staan ze nog altijd: tienduizenden Duitse bunkers, verspreid over meer dan 5.000 kilometer. Deze betonnen overblijfselen maken deel uit van de Atlantikwall, de gigantische verdedigingslinie die de nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog aanlegden om een geallieerde invasie tegen te houden. Ruim tachtig jaar later zijn ze uitgegroeid tot stille getuigen van een donkere periode. Een tweeluik over de geschiedenis van de Atlantikwall.

Nederland moest na de wederopbouw leren recreëren. Vanaf 1960 brengt de werkvrije zaterdag ons extra vrije tijd en met een jaarlijks stijgend inkomen trekken we massaal naar parken, bollenvelden, campings en popconcerten. Voor velen wordt de zomervakantie de mooiste tijd van het jaar: de caravankaravaan trekt steeds verder, tot onder de Zuid-Spaanse zon, waar zelfs frikadellen te koop zijn. Tegenwoordig biedt de techniek ons alle comfort en hoeven we de deur niet eens meer uit om te winkelen. Toch lijken we onze toegenomen vrije tijd steeds meer te besteden aan eindeloos scrollen op onze telefoons. Moeten we ook nú weer leren te recreëren?

1980. Een tank rijdt door het Amsterdamse centrum om krakers uit de Vondelstraat te verdrijven. Wie denkt dat de samenleving nu pas écht gepolariseerd is, vergeet dat er in onze geschiedenis altijd al felle meningsverschillen waren. En ook toen bleef de wereld doordraaien. Linkse activisten in gevecht met de ME, boerenprotesten en woede over de komst van een azc; het is allemaal al eens eerder gebeurd. De gemoederen liepen soms zo hoog op dat er zelfs tanks werden ingezet om de zaak onder controle te krijgen. Toch is ook dat conflict met de jaren verstomd en door velen zelfs vergeten.

Soms is liefde onschuldig, soms pijnlijk. De liefde van je leven kón je ontmoeten op de werkvloer van een confectiefabriek. Maar vaak zijn liefdesverhalen complexer. Zoals die van de pater die verliefd werd op een jonge Papoea-vrouw. Zij vluchtten naar de jungle en trouwden. Sommige geestelijken stelden in de jaren zeventig het celibaat ter discussie. Daarmee haalde Nederland het wereldnieuws. Ook de verlovingsbeelden van kroonprinses Beatrix met Claus gingen de wereld over. De keuze voor een Duitse man deed bij sommigen de wenkbrauwen fronsen, maar anderen voelden zich hierdoor juist erkend.

Tegenwoordig klinkt de oproep om een noodpakket op zolder te hebben en weerbaar te zijn voor noodsituaties. In de jaren vijftig - midden in de Koude Oorlog - bereidden we ons voor op de komst van de Russen. Folders, trainingen en een opgetuigde organisatie Bescherming Bevolking moesten zorgen voor goed voorbereide burgers. De angst voor oorlog was groot met de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog nog vers in het geheugen. Gevangenen, ooggetuigen van het bombardement op Rotterdam en mensen uit het verzet vertellen over hun ervaringen. Tegenover deze helden een portret van mensen die later aan de foute kant bleken te hebben gestaan.

Na de onafhankelijkheid van Suriname op 25 november 1975 komen zo'n 300.000 Surinamers naar Nederland - als Nederlandse staatsburgers, met volledige rechten. Maar de ontvangst is verre van hartelijk. Er wordt een pijnlijk hoofdstuk uit de Nederlandse geschiedenis belicht: hoe Surinaamse gezinnen ondanks hun rechten worden geweerd uit bepaalde wijken.

Een tweeluik over de gijzeling van het Indonesische Consulaat in Amsterdam door zeven Molukse jongeren op 4 december 1975. Voor het eerst vertellen de Molukse gijzelnemers zelf wat er gebeurde tijdens de gijzeling, en wat hen motiveerde om te handelen zoals zij deden.

Een tweeluik over de gijzeling van het Indonesische Consulaat in Amsterdam door zeven Molukse jongeren op 4 december 1975. Voor het eerst vertellen de Molukse gijzelnemers zelf wat er gebeurde tijdens de gijzeling, en wat hen motiveerde om te handelen zoals zij deden.

De Nederlandstalige volksmuziek lijkt inmiddels steeds meer mainstream geworden en de artiesten van het genre draaien overuren met avond aan avond de handjes in de lucht. Maar vele artiesten voor hen hebben in Nederland hard moeten knokken voor een beetje aandacht. Vooral de landelijke zenders zouden veel meer aandacht hebben moeten besteden aan dit typisch Nederlandse product. De Zangeres Zonder Naam voelde zich misdeeld, net als Johnny Hoes. In de jaren 50 kondigde de VARA zelfs een heuse boycot aan van de liedjes van Johnny Jordaan. Die zouden zorgen voor smaakbederf bij de arbeider.

Terugblik op de jaren 80 en 90, toen aids nog een dodelijke ziekte was en patiënten vaak in isolement stierven. We spreken voormalige buddy's die als vrijwilligers aidspatiënten tot in hun laatste dagen begeleidden met praktische hulp, nabijheid, knuffels en een luisterend oor, op een moment dat veel anderen bang waren om hen zelfs maar aan te raken. Ook horen we het verhaal van iemand die toen vakanties op IJsselvliedt organiseerde, een initiatief waar hiv-geïnfecteerden even konden ontsnappen aan de dagelijkse angst en het stigma. De getuigenissen maken voelbaar hoe heftig, menselijk en intiem de strijd tegen aids in Nederland is geweest.

Hij wordt alom gezien als de grootste Nederlandse natuurbeschermer aller tijden: Jac. P. Thijsse. Hij zette de natuur in Nederland op de kaart als oprichter van Natuurmomenten in 1905 en als schrijver van de natuurplaatjesboeken van Verkade. Het boek Texel zorgde voor het begin van het massatoerisme naar het Waddeneiland. Schrijver Dik van de Meulen komt nu met een nieuwe biografie over de Freek Vonk van de vorige eeuw, die alles goed kan: schrijven, tekenen en vertellen. Jac. P. Thijsse beïnvloedt politici, biologen en schrijvers en is een geliefde, bekende Nederlander. Wat is er tachtig jaar na zijn dood terechtgekomen van zijn idealen?